Whisky begrippenlijst

Een overzicht van veelgebruikte termen in de wereld van whisky

De uitgebreide geschiedenis van whisky heeft een indrukwekkend aantal termen voortgebracht, gebruikt om zowel alledaagse als zeer genuanceerde zaken te beschrijven. Zowel whiskybeginners als doorgewinterde liefhebbers zullen de onderstaande lijst nuttig vinden. We werken deze lijst regelmatig bij.

Whiskytermen

A·B·C·D·E · F·G·H·I·K·L·M·N·O·P·Q·R·S·T·U·V·W

Alcoholpercentage Engelse term: ABV (Alcohol by Volume): De standaardmaat voor alcoholgehalte, uitgedrukt als percentage van het totale vloeistofvolume.
Angel’s Share: Het deel van de whisky dat tijdens de rijping uit het vat verdampt. Doorgaans rond 1–2% per jaar in Schotland, hoewel de snelheid varieert per klimaat en pakhuisomstandigheden.
Blended Malt: Een whisky die is samengesteld door single malts van twee of meer distilleerderijen te blenden. Bevat geen graanwhisky.
Blended Whisky: Een whisky die moutwhisky en graanwhisky combineert, doorgaans afkomstig van meerdere distilleerderijen.
Bottelaar (onafhankelijke bottelaar) Engelse term: Bottler (Independent Bottler): Een bedrijf dat spirit inkoopt bij een distilleerderij en onder eigen label bottelt.
Zie ook IB, OB.
Cask Strength: Whisky gebotteld op de natuurlijke sterkte van het vat, zonder verdunning.
Zie ook ABV.
Chill Filtration: Een filtermethode waarbij oliën en deeltjes worden verwijderd. Dit resulteert vaak in een helderder, maar soms minder smaakrijk product.
Zie ook NCF.
Distilleerderij Engelse term: Distillery: De faciliteit waar whisky wordt geproduceerd door middel van beslagen, fermentatie, distillatie en rijping.
Dram: Een kleine portie whisky.
Eesten Engelse term: Kilning: Het proces waarbij gemoute gerst in een eest (droogoven) wordt gedroogd om de ontkieming te stoppen. Wanneer turf als brandstof wordt gebruikt tijdens het eesten, absorbeert de gerst rokerige fenolische verbindingen — zo krijgt geturfde whisky zijn kenmerkende smaak.
Zie ook Turf, Mout.
Expression: Een specifieke botteling of uitgave van een distilleerderij. Een enkele distilleerderij kan vele verschillende expressions aanbieden, elk met een eigen karakter.
Feints / Tails: Het laatste deel van de distillatierun, opgevangen na het hart. Feints bevatten zwaardere, minder gewenste verbindingen en worden doorgaans herdistilleerd in de volgende batch in plaats van bewaard.
Zie ook The Cut, Foreshots, Hart.
Finish / Finishing: De laatste fase van de rijping in een ander type vat om complexiteit toe te voegen (bijv. port finish, sherry finish).
First Fill: Een vat dat voor de eerste keer wordt gebruikt om Scotch whisky te rijpen. First-fill vaten geven meer smaak af van hun eerdere inhoud (bijv. bourbon of sherry) dan refill vaten.
Zie ook Refill Cask.
Foreshots / Heads: Het eerste deel van de spirit dat tijdens de distillatie uit de ketel komt. Foreshots bevatten vluchtige, ongewenste verbindingen en worden afgevoerd of herdistilleerd.
Zie ook The Cut, Hart, Feints.
Graanwhisky Engelse term: Grain Whisky: Whisky gemaakt van andere granen dan (of naast) gemoute gerst, zoals tarwe of maïs. Doorgaans gedistilleerd in een kolomstook en lichter van karakter dan moutwhisky.
Hart Engelse term: Heart: Het middelste deel van de distillatierun — de gewenste spirit die wordt opgevangen voor rijping. Het hart valt tussen de foreshots en de feints.
Zie ook The Cut, Foreshots, Feints.
Herkomst Engelse term: Provenance: De gedocumenteerde geschiedenis van het eigendom en de opslag van een fles. Betrouwbare herkomstinformatie ondersteunt de authenticiteit van een fles en kan de waarde beïnvloeden.
Hogshead: Een veelgebruikt vatformaat bij de rijping van Scotch whisky, met een inhoud van ongeveer 250 liter. Doorgaans gemaakt door bourbon barrel-duigen te voorzien van nieuwe, bredere uiteinden.
IB (Independent Bottling): Een whisky uitgebracht door een onafhankelijke bottelaar in plaats van door de distilleerderij zelf.
Zie ook Bottelaar, OB.
Kuiper / Kuiperij Engelse term: Cooper / Cooperage: Een kuiper is een ambachtsman die vaten maakt en repareert. Een kuiperij is de werkplaats waar dit plaatsvindt.
Leeftijdsvermelding Engelse term: Age Statement: Het aantal jaren dat de jongste whisky in de fles heeft gerijpt in vaten.
Zie ook NAS.
Low Wines: De vloeistof die ontstaat na de eerste distillatie in een pot still. Low wines worden vervolgens herdistilleerd in de spirit still om de uiteindelijke spirit te produceren.
Zie ook Pot Still.
Lyne Arm: De pijp die de bovenkant van een pot still verbindt met de condensor. De hoek en lengte beïnvloeden hoeveel kopercontact de damp ondergaat, wat het karakter van de spirit beïnvloedt.
Zie ook Pot Still, Worm Tub.
Mout / Gemoute gerst Engelse term: Malt / Malted Barley: Gerst die in water is geweekt en heeft mogen ontkiemen voordat deze in een eest wordt gedroogd. Het mouten zet zetmeel in het graan om in vergistbare suikers.
Zie ook Eesten.
NAS (No Age Statement): Een whisky die geen leeftijd vermeldt op het etiket.
Zie ook Leeftijdsvermelding.
NCF (Non-Chill Filtered): Whisky die niet is onderworpen aan chill filtration, waardoor natuurlijke oliën behouden blijven. Dit resulteert vaak in een voller mondgevoel en meer textuur.
Zie ook Chill Filtration.
Neus Engelse term: Nose: Het aroma van de whisky bij het ruiken.
Zie ook Smaak.
OB (Official Bottling): Een whisky die rechtstreeks door de distilleerderij is gebotteld.
Zie ook IB, Bottelaar.
Outturn: Het totale aantal flessen dat uit een bepaald vat of batch is geproduceerd. Een lage outturn duidt doorgaans op grotere zeldzaamheid.
Pot Still: Een groot koperen vat dat wordt gebruikt voor batchdistillatie. Scotch moutwhisky wordt doorgaans tweemaal gedistilleerd in pot stills — eerst in een wash still, vervolgens in een spirit still. De vorm en grootte van de still beïnvloeden het uiteindelijke karakter van de spirit.
Zie ook Lyne Arm, Low Wines.
PPM (Parts Per Million): Een maat voor het fenolgehalte in gemoute gerst, die aangeeft hoe zwaar de gerst is gettufd. Een hoger PPM betekent over het algemeen een rokerigere whisky.
Zie ook Turf.
Quaich: Een traditionele Schotse drinkbeker met twee handvatten, van oudsher gebruikt om whisky te delen. Wordt vaak als cadeau gegeven of gebruikt bij ceremoniële toasts.
Refill Cask: Een vat dat eerder is gebruikt om whisky te rijpen. Refill casks geven subtielere houtinvloed dan first-fill vaten, waardoor meer van het eigen karakter van de spirit tot uiting komt.
Zie ook First Fill.
Rijping Engelse term: Maturation: Het verouderingsproces waarbij whisky smaak en kleur ontwikkelt in eikenhouten vaten. Volgens de wet moet Scotch whisky minimaal drie jaar en één dag rijpen.
Sherry Butt: Een groot eikenhouten vat met een inhoud van doorgaans circa 500 liter, eerder gebruikt om sherry te rijpen. Zeer gewaardeerd bij de rijping van Scotch whisky vanwege de rijke tonen van gedroogd fruit en specerijen die het afgeeft.
Single Cask: Whisky gebotteld uit één individueel vat, vaak beperkt in aantal.
Zie ook Outturn.
Single Malt: Moutwhisky geproduceerd bij één enkele distilleerderij, gemaakt van gemoute gerst.
Smaak Engelse term: Palate: De smaken die worden ervaren bij het proeven van whisky.
Zie ook Neus.
Spirit Safe: Een afgesloten, met glas omwande messing container waardoor nieuw gedistilleerde spirit stroomt tijdens het distillatieproces. De stillman gebruikt deze om te beoordelen wanneer de cut moet worden gemaakt tussen foreshots, hart en feints — zonder de spirit direct aan te raken.
Zie ook Stillman, The Cut.
Stillman: De persoon die verantwoordelijk is voor het bedienen van de stills tijdens de distillatie. De stillman bewaakt de spirit safe en beslist waar de cut wordt gemaakt — een beoordelingskwestie die het karakter van de whisky direct vormgeeft.
Zie ook Spirit Safe, The Cut.
Terroir: De invloed van het lokale klimaat, water, gerst en de omgeving op het karakter van whisky.
The Cut: Het beslismoment tijdens de distillatie waarop de stillman het gewenste hart van de spirit scheidt van de foreshots (heads) en feints (tails). Waar de cut wordt gemaakt, bepaalt in grote mate het karakter van de uiteindelijke whisky.
Zie ook Stillman, Foreshots, Hart, Feints.
Turf / Geturfde whisky Engelse term: Peat / Peated: Verwijst naar whisky gemaakt met gerst die is gedroogd boven turfrook, wat resulteert in rokerige, aardse smaken.
Zie ook Eesten, PPM.
Uisge Beatha: Schots-Gaelisch voor “water des levens” — de oorsprong van het woord “whisky.”
Vat Engelse term: Barrel / Cask: Een houten vat — doorgaans van eikenhout — dat wordt gebruikt om whisky te rijpen. Er bestaan veel typen en formaten (bijv. bourbon barrel, sherry butt, hogshead).
Zie ook Hogshead, Sherry Butt.
Vatting: Het proces van het blenden van whisky uit meerdere vaten om een gewenst smaakprofiel te bereiken. Wordt vaak toegepast bij het samenstellen van een blended malt of de kernexpressies van een distilleerderij.
Vintage: Het jaar waarin de whisky is gedistilleerd.
Wash: De bierachtige vloeistof die ontstaat na fermentatie van het beslag. Doorgaans rond 7–9% ABV; de wash wordt vervolgens gedistilleerd om spirit te produceren.
Worm Tub: Een traditionele vorm van condensor: een opgerolde koperen pijp ondergedompeld in een bak met koud water, gebruikt om spiritdamp te koelen en te condenseren. Worm tubs produceren doorgaans een zwaarder, karaktervoller distillaat dan moderne shell-and-tube condensors.
Zie ook Lyne Arm.